Sociale fondsen.
Premies in, uitkeringen uit.
Het Nederlandse sociale stelsel loopt via acht wettelijke fondsen. Samen keren ze €78 mrd aan uitkeringen uit — AOW, WIA, WW, Wajong, kinderbijslag. Premies dekken €41 mrd; het Rijk vult €36 mrd aan uit de algemene middelen. De uitvoering ligt bij SVB (AOW, Anw, AKW) en UWV (alle overige).
Algemene Ouderdomswet — betaalt AOW-uitkering aan 3,6 miljoen AOW-gerechtigden.
Premie 17,9% (sinds 2001 bevroren). Rijksbijdrage dekt het groeiende tekort — grootste post SZW-begroting.
WIA-uitkeringen (sinds 2006) plus restant WAO. Premie gedifferentieerd per MKB-grootte.
MKB betaalt lagere premie (6,28%) dan grote werkgevers (7,54%) als tegemoetkoming loondoorbetaling bij ziekte.
Kinderbijslag voor ouders/verzorgers van kinderen tot 18 jaar. Sinds 1990 volledig uit algemene middelen.
Geen premie meer — 100% Rijksbijdrage. Kindgebonden budget (WKB) loopt ernaast via Dienst Toeslagen.
Financiert WW-uitkeringen vanaf de 7e maand. Premie wordt door werkgevers betaald, gedifferentieerd vast/flex.
Lage premie (2,74%) voor vaste contracten, hoge (7,74%) voor flex. Bedoeld als stimulans voor vaste contracten.
Wajong-uitkering aan jonggehandicapten zonder arbeidsverleden. 100% Rijksbijdrage.
Sinds 2015 alleen nog open voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten. Overige groepen vallen onder de Participatiewet (gemeenten).
Financiert WGA (gedeeltelijk arbeidsongeschikt) en ZW-uitkeringen voor flex-werkers. Gedifferentieerde premie per werkgever.
Werkgevers kunnen eigenrisicodrager worden — circa 50% van loonsom niet via UWV, maar via verzekeraar.
Algemene Nabestaandenwet — uitkering aan nabestaanden met kinderen jonger dan 18.
Sterk gekrompen sinds 1996 (ANW verving AWW). Premie is minimaal, het Rijk dekt bijna alles.
WW-uitkeringen voor ex-ambtenaren en publieke sector. Gescheiden van AWf sinds overheid eigen risicodrager is.
Premie wordt door publieke werkgevers (Rijk, gemeenten, onderwijs) betaald — vorm van eigenrisicodragerschap.
Sociale verzekeringen zijn geen "geschenken van de overheid" — ze zijn gefinancierd door premies van werknemers en werkgevers. De fondsen zijn de juridische vehikels waarin die premies worden geïnd en uitkeringen worden betaald.
De AOW-premie (17,9%) is sinds 2001 bevroren. Daardoor groeit het tekort in het Ouderdomsfonds elk jaar — het Rijk dekt dit uit de algemene middelen. In 2025 is dat €26 mrd — de grootste post op de SZW-begroting.
De kinderbijslag werd in 1990 losgekoppeld van premies — sindsdien 100% Rijksbijdrage. Dat maakt AKW in de praktijk een normale begrotingspost, geen verzekering. Het "fonds" bestaat nog alleen boekhoudkundig.
Bron: SZW begroting 2025 (hoofdstuk XV) · UWV premies 2025 · SVB. Getallen zijn ramingen uit de Ontwerpbegroting SZW 2025 — realisatie kan afwijken.