21 waterschappen.
Water, dijken, zuivering.
Oudste bestuurslaag van Nederland — sommige waterschappen dateren uit de 13e eeuw. Eigen verkiezingen (elke 4 jaar), eigen belastingen (watersysteemheffing + zuiveringsheffing), eigen algemeen + dagelijks bestuur. Zorgen voor dijken, waterpeil, rioolwaterzuivering en waterkwaliteit.
Nederland ligt voor 26% onder de zeespiegel. Zonder dijken en gemalen zou tweederde van het land regelmatig onder water lopen. Waterschappen zijn de oudste bestuurslaag — de oudste is Rijnland (1255), ouder dan de staat Nederland zelf.
Dijken, keringen, waterlopen. Primaire waterkeringen (Deltawet) worden getoetst elke 12 jaar.
297 rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI's) — huishoudelijk + industrieel afvalwater wordt gezuiverd voor het terug in oppervlaktewater gaat.
Peilbeheer — niet te nat, niet te droog. Gemalen + stuwen + inlaten. Bij droogte: waterverdeling vanuit IJsselmeer/Maas.
Oudste waterschap NL (1255). Beheert duinen, Oude Rijn, polders tussen Amsterdam en Den Haag. Bollenstreek.
Dichtbevolkte Randstad — zorgplicht waterkwaliteit + zeekering. Houdt Westland-tuinbouw droog, zuivert afvalwater metropool.
Amsterdam + omringende polders. Uitgevoerd samen met gemeente Amsterdam via Waternet — unieke constructie.
Alkmaar tot Den Helder. Waddendijken, Noordzee-zeeweringen, 3800 km dijken + ~3500 km boezemkades.
Heel Limburg (fusie 2017 Peel+Maasvallei + Roer+Overmaas). Hoogwater Maas 2021 — enorme investeringsagenda.
Veluwe + Gelderse Vallei + Eemvallei. Unieke mix van hoge zandgrond + diepe polders aan de Randmeren.
Rivierenland — Betuwe, Bommelerwaard, Alblasserwaard. ~600 km dijken langs Waal, Rijn, Maas, Lek.
Eindhoven + Tilburg-oost + Kempen. Grensoverschrijdend met België (Belgische Dommel).
Utrecht-stad + rondom. Oude Hollandse waterlinie (UNESCO), Kromme Rijn, diepe polders bij Lopik.
Twente + Vechtgebied. Hoger gelegen zandgrond — uitdaging bij droogte eerder dan overstroming.
Breda + Etten-Leur + Biesbosch. Natuurgebied Biesbosch (zoetwaterreservoir), Mark + Dintel-rivieren.
Zuid-Hollandse eilanden (Voorne-Putten, Goeree-Overflakkee, Hoeksche Waard, IJsselmonde). Deltawerken-dijken.
Den Bosch + Oss + Peel. Maasdijken + lage polders tot hoger zandgrond Peel.
Achterhoek + IJsseldelta. Grensoverschrijdend beheer met Duitsland, Oude IJssel, Berkel, Slinge.
Fusie 2016 (Groot Salland + Reest en Wieden + Velt en Vecht in Drenthe). IJsselmeerdijk, Vechtdelta.
Waterbeheer in Friesland — bemaling polders, IJsselmeerdijken, 28 RWZI's. Uniek: eigen wet in Friese taal.
Waterbeheer Rotterdam-Oost + Krimpenerwaard. Laagste punt NL (-6,7 m NAP in Zuidplaspolder).
Enige waterschap dat één provincie (Flevoland) dekt — polders uit IJsselmeer (1957-1968).
Oost-Groningen + Drenthe; Dollard-dijken, Hondsrug, veenkoloniaal gebied, grenswaterbeheer met Duitsland.
Enige waterschap voor provincie Zeeland. Deltawerken-dijken, Westerschelde, Grevelingen, primaire zeeweringen.
Waterbeheer Noord-Nederland — bescherming tegen Waddenzee, stedelijk water Groningen, veenkoloniale afwatering.
Watersysteemheffing (ingezetenen + eigenaren grond + eigenaren natuur) + zuiveringsheffing (huishoudens) + verontreinigingsheffing (bedrijven lozen). Totaal ~€3,5 mrd per jaar — ongeveer €400 per huishouden.
Algemeen bestuur (~30 leden) via directe verkiezing — tegelijk met Provinciale Staten. Dagelijks bestuur (heemraden / hoogheemraden) benoemd door AB. Watergraaf / dijkgraaf voorzit — benoemd door de Kroon.
Unie van Waterschappen is de landelijke vereniging — belangenbehartiging richting Rijk en EU, CAO-afspraken, landelijke programmafinanciering (HWBP, Kaderrichtlijn Water).
Bron: Unie van Waterschappen + individuele jaarverslagen 2023. Cijfers zijn meest recente beschikbare (2023 of 2024 afhankelijk van waterschap). FTE's betreffen formatie, niet realisatie.